danh sách các cuộc chiến tranh ở Việt Nam trước thời Nam - Bắc triều. P.1

đây là danh sách các cuộc chiến tranh từ năm 905 là lúc Khúc Thừa Dụ khởi nghĩa cho đến năm 1527 là năm Mạc Đăng Dung lập ra nhà Mạc, Bắt đầu nội chiến triền miên Nam Bắc Triều, Trịnh - Nguyễn rồi Tây Sơn, khởi nghĩa thời nhà Nguyễn sau đó.

- list chỉ mới dựa trên bộ Toàn Thư, và chỉ mới làm đến hết đời Lê Thái Tổ thì bận việc và không còn sức để làm nữa. Nếu ai tiếp tục làm giúp phần cuối thì tôi rất cám ơn

- giai đoạn Tiền Lê - hết nhà Lý còn được ghi lại trong Đại Việt Sử Lược ( người đời Trần viết), rất có thể còn chép những vụ chi tiết hơn mà Toàn Thư bỏ sót. Nếu ai có hứng thú xin làm 1 list tương tự dựa trên Đại Việt Sử Lược để đối chiếu, cám ơn.


Bộ list này sẽ cho ta cái nhìn tổng quát lịch sử chiến tranh 600 năm ở VN từ khi giành lại được độc lập cho đến trước khi rơi vào cuộc nội chiến Nam Bắc triều rồi Trịnh - Nguyễn 300 năm kế đó.

__________________

HỌ KHÚC – DƯƠNG ĐÌNH NGHỆ ( 905 - 931)

Trích:

- 905: Khúc Thừa Dụ khởi nghĩa thành công - 930: Nam Hán sai Lương Khắc Trinh, Lý Thủ Dung đánh chiếm Giao Chỉ - 931: Dương Đình Nghệ phản công, đánh giặc, diệt viện, giải phóng đất nước - 937: tháng 3, Kiều Công Tiễn giết Dương Đình Nghệ - 938: tháng 12, Ngô Quyền diệt Kiều Công Tiễn, đánh lui Nam Hán

= > 5 vụ trong 33 năm, TB 6,6 năm/ vụ

NHÀ NGÔ ( 939 - 965)

Trích:

- 944: Dương Tam Kha cướp ngôi nhà Ngô. Nội chiến bắt đầu, kết thúc vào năm 968 nhờ Đinh Bộ Lĩnh. 12 sứ quân manh nha từ lúc này, nhưng sử chỉ thừa nhận giai đoạn 3 năm cuối 965 – 968 với lý do trước đó vẫn còn 2 vua Ngô Xương Văn, Xương Ngập.

= > chỉ có 5 năm/ 26 năm là hòa bình

NHÀ ĐINH ( 968 - 980)

= > hem thấy ghi gì ráo ngoài sự kiện năm 979, nhưng sự kiện đó tôi gộp vào thời Lê Hoàn

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

NHÀ TIỀN LÊ:

TIỀN LÊ - LÊ HOÀN: ( 980 - 1005)

Trích:

- 979: Tứ Trụ nhà Đinh là Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Lưu Cơ, Trịnh Tú định đánh Lê Hoàn nhằm ngăn ông cướp ngôi. Tất cả bị đánh bại, bị giết. - 981: đánh bại 3 vạn quân Tống - 982: đánh thắng Champa, giết vua Bê Mị Thuế - sau 982: Quản Giáp Lưu Kế Tông ở lại Champa, vua sai con nuôi – Dương Hy Liễn? – đi đánh, giết chết. - 989: Quản giáp Dương Tiến đi thu thuế Hoan, Ái – Thanh Hóa, Nghệ An – thì làm phản, định rủ dân theo Champa nhưng bị từ chối. Lê Hoàn kéo đến giết, thảm sát vô số. - Văn Dũng nổi loạn, rủ dân trấn Triều Dương ( biên giới Việt - Tống) bỏ sang TQ, 996 nhà Tống giao trả. - 995: thuyền hơn 100 chiếc xâm phạm trấn Châu Hồng ( TQ). Đến mùa hè, thêm 5000 hương binh đánh Ung Châu ( TQ), đều bị đánh lui. - 996: 4 động Đại, Phát, Đan, Ba ở Ma Hoàng (bị Lê Hoàn đánh lấy) - 7/997: đánh giặc ở sông Đỗ Động ( Hà Tây) - 999: đánh Hà Động ( Thanh Hóa), v. v..., tất cả 49 động và phá được /động/ Nhật Tắc, châu Định Biên ( có thể là Cao Bằng hoặc Thanh Hóa). Từ đó các châu động điều quy phục. - 1000: Phong châu ( Phú Thọ)nổi loạn: Trịnh Hàng, Trường Lệ, Đan Trường Ôn, thua chạy vào núi Tản Viên. - 1001: đánh giặc Cử Long ( Thanh Hóa) - 1003: người Đa Cái làm phản, bị giết. ( Nghệ An) - 1003: Hoàng Khánh Tập rủ dân thành Nhật Hiệu 450 người trốn sang Tống. ( biên giới Việt - Tống)

= > Lê Hoàn 14 lần trong 26 năm ( 979 – 1005), 4 lần trong đó là đánh Đinh, Tống, Champa. Tỷ lệ 1,8 năm/ vụ.

TIỀN LÊ - LÊ LONG ĐĨNH: ( 1005 - 1009)

Trích:

- 1005: dẹp loạn thân vương ( Hưng Yên, Phong Châu); dẹp loạn Cử Long ( Thanh Hóa). - 1008: + đánh 2 châu Độ Lương, Vị Long ( Vị Long thuộc huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang) + Đánh Án Động + đánh Hoan châu và châu Thiên Liễu + đánh Ái châu. ( ĐVSL) – có khi là ám chỉ châu Thiên Liễu hay Đô Lương - 1009: đánh Hoan Đường ( Nghệ An), Thạch Hà.

= > LLD: 4 chiến dịch trong 4 năm ( 1005 – 1009). Tỷ lệ 1 năm/ vụ.

 -------------------------------------------------------------------------------------------------

 NHÀ LÝ

LÝ - LÝ THÁI TỔ:

Trích:

1011: đánh giặc Cử Long 1012: - vua đánh Diễn Châu, giết vô số đến vua phải hối hận. - Man sang Vị Long buôn ngựa, vua đánh cướp 10 000 con. 1013: Vua đánh Vị Long làm phản theo Man 1014: chiến tranh với Đại Lý. Sai Dực Thánh Vương đánh thắng. 1015: Dực Thánh Vương, Vũ Đức Vương đánh Đô Kim, Vị Long, Thường Tân, Bình Nguyên. Bắt thủ lĩnh Hà Ân đem chem.. 1020: sai Đào Thạch Phụ đánh Champa 1022: sai Dực Thánh Vương đánh Đại Nguyên Lịch ( dân thiểu số bên TQ). 1024: - Khai Thiên vương đánh Phong châu - Khai Quốc vương đánh Đô Kim 1026: Khai Thiên Vương đánh Diễn châu 1027: - Khai Thiên Vương đánh Khất Nguyên - Đông Chinh Vương đánh Văn châu

= > LCU: 13 chiến dịch trong 19 năm ( 1009 – 1028). 3 chiến dịch là đánh Đại Lý, Champa, Tống. Tỷ lệ: 1,5 năm/ vụ.

LÝ - LÝ THÁI TÔNG:

Trích:

- 1028: loạn Tam vương - 1029: 1/4, vua thân đi đánh giáp Đản Nãi ở châu Ái làm phản ( Đan Nê, Thiệu Yên, Thanh Hóa) - 1031: 1/2, vua thân đi đánh châu Hoan làm phản. ( Nghệ An) - 1033: + tháng 2, vua thân đi đánh châu Định Nguyên ( có thể là Yên Bái) làm phản. đến ngày 17 thì dẹp được. + tháng 9, châu Trệ Nguyên làm phản. Tháng 10 – 1/12, vua thân đi đánh. - 1035: + châu Ái ( Thanh Hóa) làm phản. Tháng 10, vua thân đi đánh. + đại tướng Nguyễn Khánh mưu phản, bị bắt đóng cũi giải về kinh. - 1036: tháng 10, đạo Lâm Tây ( Sơn La, Lai Châu), châu Đô Kim, Thường Tân, Bình Nguyên phản, đánh châu Tư Lăng của TQ. 1/2/1037, vua thân đi đánh. - 1038: tháng 12, Nùng Tồn Phúc làm phản. 2/1039, vua tự đi đánh. - 1041: + tháng 6, Điện tiền chỉ huy sứ Đinh Lộc và Phùng Luật làm phản. + Nùng Trí Cao chiếm châu Thảng Do, lập nước Đại Lịch. Dẹp yên. - 1042: tháng 9, châu Văn làm phản. - 1043: + tháng 1, châu Ái phản. Tháng 3, vua sai quân đánh. + tháng 2, châu Văn phản. Tháng 3, vua sai quân đánh. + tháng 4, Champa đi thuyền vào cướp. - 1044: tháng 1, vua đi đánh Champa. - 1048: + tháng 9, sai Phùng Trí Năng đánh Ai Lao. + Nùng Trí Cao chiếm động Vật Ác ( tây Cao Bằng) làm phản, dẹp yên. - 1050: tháng 9, động Vật Dương ( bắc Cao Bằng) làm phản, dẹp yên. - 1052: tháng 4, Nùng Trí Cao làm phản, đánh nhà Tống. Năm sau thua chết. - 1053: tháng 10, đi tiếp viện cho Nùng Trí Cao.

= > Lý Thái Tông ( 1028-1054): 21 vụ trong 26 năm. Tỷ lệ: 1,2 năm/ vụ
* Nếu gộp các vụ Nùng Trí Cao ( Vật Dương, Vật Ác) làm 1 và châu Văn năm 42-43 làm 1 thì gồm 16 vụ trong 26 năm. Tỷ lệ: 1,6 năm/ vụ

LÝ - LÝ THÁNH TÔNG ( 1054 – 1072: 17 năm):

Trích:

-1059: tháng 3, đánh Khâm, Liêm ( Tống). - 1060: mùa xuân, đánh vào Tống để bắt lính đào ngũ. Bắt cả chỉ huy sứ Tống là Dương Bảo Tài. - 1069: vua đi đánh Champa, bắt vua Cham là Chế Củ.

= > 3 vụ trong 17 năm, tất cả đều là giao tranh với ngoại quốc. Trung bình 5,6 năm có 1 lần.

LÝ - LÝ NHÂN TÔNG ( 1072 – 1127: 56 năm):

Trích:

- 1074: Champa sang quấy rối. - 1075: + Lý Thường Kiệt đánh Khâm châu, Ung châu. + mùa thu, LTK đánh Champa, không thắng. - 1076: mùa xuân, kháng chiến chống Tống lần 2. - 1089: Tống xâm phạm châu Thạch Tê ( Hòa An, Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng). - 1103: mùa đông, tháng 10, Lý Giác nổi loạn ở Diễn châu ( Nghệ An). LTK đánh chạy sang Champa. - 1104: vua Cham Chế Ma Na xâm lăng, định giành lại 3 châu đã dâng. - 1109: mùa thu, Đỗ Sùng ở châu Tô Mậu làm phản, bị giết. - 1119: tháng 10, vua đóng thuyền, thân đi đánh động Ma Sa ( Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình) - 1125: đánh Nùng Quỳnh, Mạc Thất Nhân ở châu Quảng Nguyên. Thất Nhân trốn sang Tống, 1127 bị trả về.

= > 10 chiến dịch trong 56 năm. TB 5,6 năm/ lần.


LÝ - LÝ THẦN TÔNG ( 1128 – 1138: 11 năm):

Trích:

- 1128: + mùa xuân, 2 vạn quân Khmer tấn công bến Ba Đầu ở Nghệ An, đánh lui. + tháng 8, 700 thuyền Khmer cướp hương Đỗ Gia ( Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh), đánh lui. - 1132: tháng 8, Khmer, Champa tấn công Nghệ An - 1137: tháng 1, Khmer tấn công Nghệ An, đánh lui.

= > 4 chiến dịch trong 11 năm, TB 2,75 năm/ vụ. Đặc điểm là đều bị Khmer ( Campuchia) tấn công.

LÝ - LÝ ANH TÔNG ( 1138 – 1175: 37 năm):

Trích:

- 1140: tháng 10, Thân Lợi họp 800 người nổi loạn, chiếm các châu Thái Nguyên, Tây Nông, Lục Lệnh, Thượng Nguyên, Hạ Nông ( đều thuộc tỉnh Bắc Thái). Đến tháng 10 năm 1141, dẹp yên. - 1145: tháng 8, Đàm Hữu Lượng người Tống có yêu thuật, trốn sang đánh chiếm châu Tư Lang ( Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng). Việt – Tống hợp sức dẹp yên. - 1150: tháng 9, Khmer tấn công Nghệ An, đến núi Vụ Thấp ( núi Vụ Quang, Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh) gặp trời nóng, tự tan. - 1152: tháng 10, sai Lý Mông dẫn 5000 quân đưa Vangsaraja về làm vua Champa, nhưng bị vua Jaya Harivarman I đánh bại giết chết. - 1154: + tháng 2, đánh dân Sơn Lão ở Chàng Long, hàng phục. + tháng 8, Nùng Khả Lai ở Đại Hoàng ( Ninh Bình) làm phản. Tháng 11, vua thân đi đánh, dẹp yên. - 1159: tháng 5, Ngưu Hống, Ai Lao làm phản, Tô Hiến Thành dẹp yên. - 1163: tháng 8, lính đào ngũ họp làm cướp. Phu Công Tín dẫn 10 vạn quân dẹp yên. - 1166: tháng 3, sứ Champa dẫn quân, phù thủy vượt biển vào cướp bóc. Tháng 7 năm sau, Tô Hiến thành đánh, 2 bên hòa.

= > 9 lần trong 37 năm. Tỷ lệ 4 năm/ lần.


LÝ - LÝ CAO TÔNG ( 1176 -1210: 35 năm)

Trích:

- 1177: tháng 3, Champa tấn công Nghệ An - 1181: thái tử Long Xưởng bị phế làm thứ dân, nay cầm đầu trộm cướp làm loạn. - 1183: tháng 1, Ngô Lý Tín đánh Ai Lao - 1184: 10/1184 – 7/1185, các sách Tư Mông, Trịnh, Ô Mễ làm phản đánh lẫn nhau. sai thái phó Vương Nhân Từ đi đánh. Nhân Từ lấy người trong châu là Phạm Phẩm đóng ở ải Ông trọng, Trương Nhạn, Phạm Đỗ đóng ở hương Bái, Đoàn Tùng đóng ở ải Khả Lão. Khi đến trại La Biều, quan quân bị người Lão đánh úp, thua to, Nhân Từ chết trận. Cuộc hành quân năm sau (1185) do Kiến Khang Vương (Đại Việt sử lược chép là Kiên Ninh Vương) chỉ huy 12000 quân là để báo thù việc thất trận ở La Biều (ĐVSL3,10b,11a). các sách, trại ghi ở đây đều chưa rõ ở đâu, nhưng có khả năng là ở vùng núi Hà Sơn Bình. Đại Việt sử lược chép đến các quan lang họ Đinh ở vùng này. Quân kéo đến đóng ở Đỗ Gia thôn, Long Ích bắt giữ hết cả. Bọn Đinh Võ kêu than một cách thảm thiết. Người đi theo là Nguyễn Đa Cẩm thấy bọn Đinh Võ bị bắt làm tù, khoái chí bèn la mắng nhục mạ và đái vào miệng bọn Đinh Võ. Giống rợ Lão có tính hung hãn bèn cắn âm hành5 của Đa Cẩm. Đa Cẩm dùng tay đánh, Đinh Võ sẹo mất cái mồm. Đa Cẩm cũng ngã xuống đất gần chết. Do đó Long Ích mới sai các quan chức làm con cá gổ khớp mồm bọn Đinh Võ, xong, dùng gậy đánh chết rồi đem phơi khô cái thịt bọn ấy. - 1192: tháng 7, giáp Cổ Hoàng ( Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa) nổi loạn, dẹp yên. Trước đó có người giáp ấy thấy vệt chân trâu [trèo lên] cây muỗm, nhìn lên thấy con trâu bạc, hồi lâu, nó lại theo ngả khác đi xuống. Có người lính ở giáp ấy là Lê Văn đoán rằng: 'Trâu trắng là vật ở dưới, nay lại ở trên cây, thế là điềm kẻ dưới lên ở trên". Nhân đó bèn rủ nhau làm phản. - 1198: Ngô Công Lý ở hương Cao Xá ( Diễn Thịnh, huyện Diễn Châu, Nghệ An) cùng Đinh Khả, Bùi Đô ở châu Đại Hoàng ( Ninh Bình) xưng là con cháu nhà Đinh nổi loạn. Dẹp yên. - 1202: khởi nghĩa Phí Lang ở Đại Hoàng, bắt đầu nội chiến cuối Lý đến khi chuyển sang nhà Trần

= > xin ko tổng kết triều vua này

LÝ - LÝ HUỆ TÔNG ( 1211 -1224: 13 năm): nội chiến cuối Lý đang tiếp diễn

LÝ - LÝ CHIÊU HOÀNG ( 1224 -1225: 1 năm): nội chiến cuối Lý đang tiếp diễn

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

NHÀ TRẦN

 TRẦN THÁI TÔNG ( 1225 – 1258) mất năm 1277

Trích:

- 1229: nội chiến cuối Lý kết thúc - 1237: vụ Trần Liễu họp quân ra sông Cái nổi loạn được 2 tuần phải xin hàng. Binh sĩ đều bị xử chém. - 1239: Kiểu Hiền làm loạn - 1240: tháng 10, người Bắc đến bắt cướp người ở Lạng Giang đi. Sai quan đến điều tra. - 1241: + tháng 10, người Man phương Bắc đến cướp biên giới. Sai Phạm Kính Ân đánh lại, chiếm luôm các động Man. + Vua thân hành đánh trại Vĩnh An, Vĩnh Bình ( Khâm Châu, TQ). - 1242: Tháng 4, sai Thân vệ tướng Trần Khuê Kình đến giữ biên giới phía Bắc, đánh lấy đất thuộc lộ Bằng Trường - 1252: mùa xuân, vua thân đi đánh Champa, đến tháng 12, phá được, bắt cả hoàng hậu, rút về. - 1256: tháng 7, Vũ Thành Vương Doãn ( con Trần Liễu) đem cả nhà trốn sang nước Tống. Thổ quan Tư Minh là Hoàng Bính bắt lại đưa trả cho ta - 1257: 12/ 12/ 1257 – 24/ 12/ 1257: kháng chiếng chống MC lần 1

= > 10 vụ trong 33 năm, TB 3,3 năm/ vụ. Trong đó có 5 vụ lớn.

TRẦN THÁNH TÔNG ( 1258 – 1279) mất năm 1290

Trích:

- 1277: tháng 2, vua thân chinh đánh người Man, Lạo ở động Nẫm Bà La2 ( Quảng Bình) , bắt sống bộ đảng hơn 1.000 người giải về.

= > 1 lần trong 21 năm.


TRẦN NHÂN TÔNG ( 1279 – 1293) mất năm 1308

Trích:

- 1280: sau tháng 10, Trịnh Giác Mật ở đạo Đà Giang làm phản. Trần Nhật Duật chiêu hàng được. - 1282: + tháng 4, Sài Xuân cùng 1000 quân đưa Trần Di Ái về nước lập làm vua. + đề cập Trần Khánh Dư “ lần trước có công đánh giặc Nguyên vào cướp” và trước kia đánh người Man ở miền núi + đề cập Trần Quốc Nghiễn có công đánh giặc - 1284: 26/12/1284 – 20/5/1285: kháng chiến chống Nguyên- Mông lần 2 - 1287: 14/11/1287 – 8/3/1288: kháng chiến chống Nguyên- Mông lần 3 - 1290: tháng 2, vua thân đánh Ai Lao

= > 5 vụ trong 14 năm ( không tính các vụ Trần Khánh Dư, Trần Quốc Nghiễn do ko rõ năm), TB 2,8 năm/ vụ

TRẦN ANH TÔNG ( 1293 – 1314) mất năm 1320

Trích:

- 1294: trong tháng 8, thượng hoàng + Trung Thành Vương + Phạm Ngũ Lão đánh Ai Lao - 1297: + Sai Chiêu Văn Vương Nhật Duật đi đánh sách A Lộc. + Hưng Nhượng Vương Quốc Tảng đi đánh sách Sầm Tử. + Ai Lao xâm phạm sông Chàng Long. Phạm Ngũ Lão đánh bại chúng, lấy lại được đất cũ. - 1298: tháng 10, đánh Ai Lao. Tướng Nguyên đầu hàng là Trương Hiển chết tại trận - 1301: tháng 3, Ai Lao sang cướp Đà Giang, sai Phạm Ngũ Lão đi đánh, gặp quân giặc ở Mường Mai6 ( Mai Châu, tỉnh Hòa Bình), giao chiến, bắt được rất nhiều - 1302: 1 người tên Biếm nổi loạn, Phạm Ngũ Lão đánh giết được. - 1309: tháng 11, trị tội bọn Hân đại nghịch - 1311: tháng 12/1311 – 5/1312, vua đánh bắt vua Champa là Chế Chí - 1313: Champa bị Xiêm xâm lược, sai Thiên Hư đi Nghệ An, Lâm Bình sang cứu

= > 10 vụ trong 21 năm, TB 2,1 năm/ vụ. Đến 4/10 vụ là Lào

Vụ Chế Mân: 6/1306 – 5/1307


TRẦN MINH TÔNG ( 1314 – 1329) mất năm 1357

Trích:

- 1317: trộm cướp bắt đầu nổi lên, có tên Văn Khánh là đầu sỏ bọn cướp - 1318: sau tháng 8, sau Huệ Vũ Đại Vương Quốc Chẩn, Phạm Ngũ Lão, Hiến Túc hầu Lý Tấn Kiến đánh Champa. Kiến bị giết. Đuổi vua Chế Năng chạy sang Indonesia. Cùng năm, Ngũ Lão mất. - 1322: mùa hạ, tranh chấp biên giới với nhà Nguyên, sai quan đi tranh biện. - 1326: Huệ Túc Vương đánh Champa không được, quay về. - 1329: Mùa đông, Thượng hoàng ( vừa nhường ngôi) đi tuần thú đạo Đà Giang, đích thân đi đánh man Ngưu Hống.

= > 5 vụ trong 15 năm, TB 3 năm/ vụ


TRẦN HIẾN TÔNG ( 1330 – 1341) mất năm 1341

Trích:

- 1334: mùa xuân, Thượng hoàng ( ko hiểu sau vụ năm sau lại bảo năm này ông ko đi) + Nguyễn Trung Ngạn đánh Ai Lao, đến Châu Kiềm ( Mật Châu, huyện Tương Dương, Nghệ An) - 1335: tháng 9, Ai Lao lấn đất Nam Nhung (huyện Tương Dương, Nghệ An) thượng hoàng đánh Ai Lao. Nhữ Hài bị chết đuối - 1337: tháng 9, Sai Hưng Hiếu Vương dẹp người man Ngưu Hống, chém tù trưởng Xa Phần

= > 3 vụ trong 11 năm, toàn là đánh Ai Lao, TB 3,6 năm/ vụ


TRẦN DỤ TÔNG ( 1341 – 1369) mất năm 1369

Trích:

- 1343: Năm này mất mùa,đói kém,dân nhiều kè làm trộm cướp, nhất là gia nô các vương hầu - 1344: + ( 2/1344 – 11/1345), người Trà Hương1 ( Kim Môn, Hải Hưng) là Ngô Bệ họp bọn ở núi Yên Phụ2 ( Kim Môn, Hải Hưng) làm giặc cướp. Đánh tan. + Mùa thu, tháng 8, đặt 20 đô phong đoàn ở các lộ để đuổi bắt giặc cướp. - 1346: tháng 5, Ai Lao vào cướp biên giới. Sai Bảo Uy Vương Hiến đánh tan bọn chúng - 1351: tháng giêng, người Thái Nguyên và Lạng Sơn tụ họp làm giặc cướp, đánh lẫn nhau. Đánh dẹp được bọn chúng. - 1353: + tháng 6, đánh Champa, đến Cổ Lũy ( Quảng Ngãi) thì rút vì trục trặc vận lương. + tháng 9, Champa đánh Hóa châu, chống trả rất bất lợi. - 1354: sau tháng 3, Có kẻ tự xưng là cháu ngoại của Hưng Đạo Đại Vương tên là Tề, tụ họp các gia nô bỏ trốn của các vương hầu làm giặc, cướp bóc các xứ Lạng Giang7 (huyện Yên Dũng, Lục Ngạn, Yên Thế, tỉnh Bắc Giang và huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn), Nam Sách8 (huyệnn Chí Linh, Nam Thanh, tỉnh Hải Hưng và dất huyện Tiên Lăng, Hải phòng). - 1358: ( 8/1358 – 3/1360)Ngô bệ lại đem quân tụ họp ở núi Yên Phụ, dựng cờ lớn ở trên núi, tiếm sưng vị hiệu, yết bảng nói cứu giúp dân nghèo.Từ xã Thiên Liêu đến Chí Linh. Bệ chiếm giữ cả. Sau bắt được ở Yên Phụ cùng 30 người, chém hết. - 1361: tháng 3, Champa đánh cửa biển Dĩ Lý (xã Lý Hoà, huyện Bố Trạch, Quảng Bình), đánh tan được - 1362: tháng 3, Champa đánh Hóa Châu - 1365: tháng 1, Champa ( đã nấp ở đầu nguồn từ tháng 12 năm rồi) vào cướp dân Hóa châu đang đi chơi xuân - 1366: tháng 3, Champa cướp phủ Lâm Bình, quan Phạm A Song đánh bại - 1367: ( 12/1367 – 4/1368): Minh tự Trần Thế Hung + Đỗ Tử Bình đánh Champa. Đến Chiêm Động (Thăng Bình, Tam Kỳ, Duy Xuyên, Quế Sơn tỉnh Quảng Nam – Đà Nẳng) thất bại. Hưng bị bắt, Bình rút quân.

= > 13 vụ trong 28 năm, 7 vụ là Champa, TB 2,1 năm/ vụ

DƯƠNG NHẬT LỄ ( 1370)

- 1370: loạn Dương Nhật Lễ, dẹp yên.


TRẦN NGHỆ TÔNG ( 1370 - 1372)

Trích:

- 1371: tháng 3, mẹ Nhật Lễ xui Champa đánh từ cửa biển Đại An (cửa Liêu, huyện Đại An, nay là huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Hà Nam Ninh) đến tận bến Thái Tổ (Ở khoảng phó Nguyễn Du, Hà Nội). Đến 27/3 thì rút.

TRẦN DUỆ TÔNG ( 1373 - 1377)

Trích:

- 1373: giặc cướp đua nhau nổi dậy. Tháng 8, sai sửa sang chuẩn bị đánh Champa - 1376: + tháng 5, Champa cướp Hóa châu + 12/ 1376 – 24/1/1377: vua thân đánh Champa, chết - 1377: 11/6, Champa vào cướp

= > 4 vụ trong 4 năm, TB 1 năm/ vụ


TRẦN PHẾ ĐẾ ( 1377 - 1388)

Trích:

- 1378: ( 5/5 – tháng 6), Champa chiếm Nghệ An, cho Ngự Câu vương Húc làm vua bù nhìn. Rồi đánh cướp kinh đô. - 1379: tháng 8, Nguyễn Bồ ở Bắc Giang dùng tà thuật, xưng vương, gọi là Đường Lang Tử Y, bị giết - 1380: ( tháng 2 – tháng 5), Champa xúi người Tân Bình, Thuận Hóa cướp người, của ở Nghệ An, Diễn Châu. Rồi Champa sang, bị Quý Ly đánh lui. - 1381: tháng 4, Hồ Thuật ở Diễn Châu nhân Champa sang, tụ họp đi cướp bóc, bị xử chém. - 1382: tháng 2 – tháng 4, Champa đánh Thanh Hóa, đánh lui được. - 1383: + tháng 1, Quý Ly đánh Champa, giữa đường phải rút vì thuyền hỏng. + Tháng 6 – tháng 12: Champa vào cướp, bị đánh lui.

= > 6 vụ trong 11 năm, TB 1,8 năm/ vụ


TRẦN THUẬN TÔNG ( 1388 - 1398)

Trích:

- 1389: + tháng 8, Nguyễn Thanh, người Thanh Hóa tự xưng là Linh Đức trốn tránh tai nạn. Dân chúng vùng sông Lương Giang1 ( sông Lương, sông Chu ở Thanh Hóa) đều hưởng ứng. + Tháng 9, Nguyễn Kỵ, người Nông Cống, tụ họp bè lũ đi cướp bóc, tự xưng là Lỗ Vương Điền Kỵ2. + (10/ 1389 – 23/1/1390), Champa sang đánh. Ngày 20/10/1389, Quân Việt thua to ( chết 70 tướng). Cuối cùng Khát Chân bắn chết Chế Bồng Nga mà thắng. + tháng 12: sư Thiên Nhiên là Phạm Sư Ôn ở Quốc Oai ( Hà Tây) nổi loạn đánh vào, chiếm kinh đô 3 ngày. Dẹp được - 1390: tháng 2, bắt bọn đảng giặc là Nguyên Đĩnh, Nguyễn Động, Nguyễn Doãn, Hoàng Khoa, Nguyễn Khang. Những người bị cưỡng bức theo chúng thì không bị tội, Nguyên Đĩnh và Trần Tôn nhảy xuống sông tự tử, Khang thì chạy trốn sang nước Minh, nói dối là con cháu họ Trần, đổi tên là Thiêm Bình. - 1391: ( tháng 3 – tháng 4) tướng Tả Thánh Dực Hoàng Phụng Thế đi tuần đất Champa bị mai phục. - 1396: tháng 8, tướng chỉ huy quân Long Tiệp là Trần Tùng đánh Champa, chém được tướng Bố Đông - 1397: tháng 6, Phạm Cự Luận chỉ huy quân Thần Sách đánh giặc áo đỏ ở Tuyên Quang, chết trận.

= > 8 vụ trong 10 năm, TB 1,25 năm/ vụ


TRẦN THIẾU ĐẾ ( 1398 - 1400)

Trích:

- 1399: + sau tháng 4, giết bọn Khát Chân định lật đô Quý Ly, 370 người. Lùng dư đang mấy năm không ngớt + tháng 8: cướp tên Nguyễn Nhữ Cái ở núi Thiến Sơn làm tiền giấy giả để tiêu, nhân vụ Khát Chân, chiêu tập 1 vạn quân nổi loạn khắp Lập Thạch, sông Đáy, Lịch Sơn6 ( Sơn Dương, Tuyên Quang), sông Đà, Tản Viên.

= > 2 vụ trong 2 năm. TB 1 năm/ vụ