NHÀ LÊ SƠ
LÊ THÁI TỔ ( 1428 - 1433)
Trích:
|
- 1428: Ngày 24/11, giết bọn giặc phản nghịch tên là Phong, tên Nhữ
Hốt, tên An Vinh, tên Trung, tên Tồn, tên Sĩ Văn, tên Sùng Lễ, tên Xác. Trước kia, bọn Phương đón hàng giặc Minh, giúp giặc làm điều bạo ngược, chống lại quan quân. Đến khi giặc Minh bị dẹp mới ra đầu hàng, được vua tha tội cho. Nhưng bọn Phong vẫn gây nhiều tội ác không chịu chừa, lại âm mưu làm loạn, ngấm ngầm [62b] kết bè đảng, viết thư mật, ngầm sai người đi đường tắt tới xui quân Minh gây sự, bọn chúng sẽ làm nội ứng. Người mang thư bị Thượng tướng Thái Nguyên là Hoàng Nguyên Ý bắt được. Vua giết tên đưa thư rồi giấu chuyện ấy đi. Tháng 8, lại có một tên trong bọn đến cáo giác, việc cũng giống thế. Đến đây, vua mới hạ chiếu giất cả bọn. - 1430: tháng 11, vua đi đánh bọn nghịch tặc ở châu Thạch Lâm, trấn Thái Nguyên là Bế Khắc Thiệu và Nông Đắc Thái. Bấy giờ, Khắc Thiệu và Đắc Thái trnh nhau tự lập, nên phải đi đánh - 1432: + tháng 1, thân vương Tư Tề đem quân đi đánh [74a] châu Mường Lễ5 ( Lai Châu). Tù trưởng châu là Đèo Cát Hãn và con là Đèo Mạnh Vượng ra hàng. Cho ở Đông Kinh, lập Hãn làm Tư mã, rồi năm sau giết chết. + tháng 11/ 1432 – tháng 1/1433: vua đánh châu Phục Lễ ( cũng là Mường Lễ) |
LÊ THÁI TÔNG (1433 - 1442
Trích:
|
- 2/1434 Quản lĩnh trấn Lạng Sơn là Hoàng Nguyên Ý mưu phản. Sai Bắc đạo tư mã Lê Văn An đi đánh dẹp. - 1434 + Tháng 4, Dân Mường Ba Long, phủ Thanh Hóa làm phản theo về nước Ai Lao. Tuần sát Lê Thống đi đánh, chém giết bọn đinh tráng, bắt sống hơn 30 người đàn ông, đàn bà. + Tháng 9, Côn Cô nước Ai Lao sai bề tôi là Quan Long dâng voi và vàng bạc xin viện binh. Ra lệnh chỉ cho Thiếu úy Mường Mộc là Xa Miên dẫn các man ở châu Nam Mã đi cứu Côn Cô. - 1435: + Tháng 11, Lấy Tư mã Tây đạo Lê Bôi làm Tổng quản; hữu bật Lê Văn Linh làm Tham đốc, đốc suất các vệ quân năm đạo và hai vạn trấn quân Nghệ An đi đánh tên phản nghịch Cầm Quý ở châu Ngọc Ma. + Tháng 12, Sai bọn Tư không Mường Mộc và Lê Khả Tham, Thiếu úy Lê Xa Miên cùng đem quân Mường của trấn ấy đi đánh bọn Đạo Quỳnh ở Ai Lao. - 1437 + Tháng 1, Thổ tù châu Mỗi, trấn Gia Hưng là bọn Đạo Quỹ, Đạo Thang dẫn người châu đó đến bắt viên thổ quan là Đại tri châu Đạo Lễ đem thắt cổ chết, rồi giữ trại sách làm phản. Chiêu thảo sứ Hà An Lược đánh dẹp được, bắt sống bọn Quỹ và bè đảng hơn trăm tên giải về kinh giết đi. + Tháng 8, Ai Lao đem quân sang tranh châu Mã Giang và châu Mộc, Xa Tham đánh lại, chém được tù trưởng của chúng là bọn Man Nữu hơn 20 thủ cấp, bắt sống hơn 20 người giải về kinh sư. - 1/1439 Bọn man họ Cầm nhiễu hại dân biên giới, vua sai tướng đi hỏi tội chúng. Ai Lao tin nghe bọn man họ Cầm là Cương Nương, sai tên Nữu Hoa của chúng dẫn hơn 3 vạn binh tương sang giúp, lấn cướp các châu Phục Lễ. Vua thân hành dẫn 6 quân đi đánh. - 1440 + Tháng 1, Vua đích thân đi đánh tên phản nghịch Hà Tông Lai dở huyện Thu Vật, thuộc huyện Tuyên Quang. + Tháng 3, vua thân đi đánh viên thổ quan phản nghịch tên là Nghiễm ở châu Thuận Mỗi, trấn Gia Hưng. - 3/1441 vua đi lại đánh tên phản nghịch Nghiễm ở châu Thuận Mỗi, bắt sống viên tướng Ai Lao là Đạo Mông cùng vợ con nó ở động La, lại bắt được con của tên Nghiễm là Sinh Tượng và Chàng Đồng. Nghiễm kế cùng ra hàng. |
LÊ NHÂN TÔNG (1442 - 1459)
Trích:
|
- 5/1444 Chúa Chiêm Thành là Bí Cai vào cướp thành châu Hóa, cướp
bắt nhân dân. Sai Nhập nội kiểm hiệu thái bảo Lê Bôi và Tổng quản Lê Khả
đem 10 vạn quân đi đánh. - 1445 + Tháng 6, Sai bọn nhập nội kiểm hiệu tư đồ bình chương sự Lê Thận, Nhập nội đô đốc Lê Xí đi đánh Chiêm Thành. + Tháng 12, Sai Bình chương sự Lê Khả đem quân đi đánh Chiêm Thành. - 1/1446 Sai bọn nhập nội đô đốc bình chương Lê Thụ, Lê Khả, Nhập nội thiếu phó tham dự triều chính Lê Khắc Phục đem hơn 60 vạn quân đi đánh Chiêm Thành. Vua thấy chúa Chiêm Thành là Bí Cai nhiều lần dốc quân cả nước vào cướp, cho nên sai đi đánh. Tháng 4, phá Chà Bàn. - 11/1448 Bọn Nông Thế Ôn ở châu Bảo Lạc, Dương Thắng Kim ở sách Thám Già, Nguyễn Châu Quốc ở mường An Phú thuộc trấn Tuyên Quang có tội bị giết. Trước đó, bọn Ôn, Kim cậy đất hiểm, không chịu nộp phú dịch. Đến đây lại ngầm cùng với bọn Châu Quốc đem quân chống mệnh. Phụ đạo mường An Phú là Nguyễn Doãn Tô cáo giác chuyện đó. Sai Tổng quản Lê Luân đem quân bản trấn đánh bắt bọn chúng, bắt được bọn Ôn, Kim giải về chém bêu đầu ngoài chợ kinh đô. - 6/1459 Lạng Sơn Vương Nghi Dân đang đêm bắc thang, chia làm ba đường, trèo thành cửa Đông, lẻn vào cung cấm. Vua và Tuyên Từ hoàng thái hậu đều bị hại. - 6/1460 Các đại thần là Nguyễn Xí, Đinh Liệt xướng nghĩa diệt bọn phản nghịch Đồn, Ban. Giáng Nghi Dân xuống trước hầu. Đón Gia Vương (Lê Tư Thành) lên ngôi Hoàng đế. |
LÊ THÁNH TÔNG (1460 - 1497)
Trích:
|
- 1467 + Tháng 2, Sai Hành tổng binh Khuất Đà đem quân đi đánh Ai Lao. + Tháng 3, Hiệu úy Hoàng Liễn đem thổ binh phủ An Tây đánh nhau với người Ai Lao ở Khâu Lạo, làm tử thương đếnn hơn 3.000 người, thu được nhiều tai giặc. + Tháng 6, Sai Đô đốc thiêm sự Khuất Đả đem 500 quân ngũ phủ đến bảo Khả Lặc trấn An Bang đuổi đánh giặc cỏ nhưng không kịp lại trở về. + Tháng 7, Giặc cỏ đánh bảo Khả Lặc, trấn An Bang. Sai Tây quân đô đốc phả thiêm sự Khuất Đả đem 1.000 quân Ngũ phủ, và sai quân nhân hai ty Thân quân, Điện tiền và hai ty Hiệu úy đi đánh. + Tháng 10, Thổ quan châu An Bình nhà Minh là Lý Lân đem hơn 8 nghìn quân và 300 con ngựa xâm lấn châu Hạ Lang. Lân đánh thua rút về bản châu, chia quân giữ địa giới. - 1469 + Tháng 8, Quốc vương Chiêm Thành Bàn La Trà Toàn thân hành đem hơn 10 vạn quân thuỷ bộ cùng voi ngựa đánh úp châu Hoá. Tướng trấn giữ biên thuỳ ở châu Hoá là bọn Phạm Văn Hiển đánh không nổi, phải dồn cả dân vào thành, rồi cho chạy thư cáo cấp. + Tháng 11, Vua đem 26 vạn tinh binh đánh Chiêm Thành. Trận này đánh tới Thị Nại, phá thành Chà Bàn, bắt Trà Toàn giải về kinh. Chia đất Chiêm Thành thành 3 nước. - 11/1471 Lại đi đánh Chiêm Thành. Bắt được chúa Trà Toại và bè lũ đem về kinh. - 12/1473 Đánh Sơn Man. - 9/1474: Lại đi đánh Sơn Man. - 1479 + Tháng 8 Sai tướng thần đem 18 vạn quân, chia làm 5 đường [22b] đi đánh Ai Lao, Bồn Man và Lão Qua, đều phá tan cả. Trận này đánh tới sông Trường Sa, phía nam nước Miến Điện. + Tháng 12, Đánh Bồn Mang. Trận này nước Bồn Mang từ 9 vạn hộ chỉ còn 2000 dân, phải xin thần phục, sát nhập vào Đại Việt. |
Thời Lê Hiến Tông thì không thấy có ghi chép nào về các trận chiến.
LÊ TÚC TÔNG (1504)
Trích:
| - 9/1504: Bọn phản nghịch Đoàn Thế Nùng bị giết. Bấy giờ, Thế Nùng làm phản ở Cao Bằng, bị bắt cùng với bè đảng hơn 500 người, đều bị giết. |
LÊ UY MỤC (1505 - 1509)
Trích:
|
- 4/1508 Người nước Hắc La La xâm nhập cửa ải Chu Thôn Điền. Vua sai
Bắc quân đô đốc phủ Trần Thúc Mại làm Hữu du kích dinh Phó tướng, Phạm
Nhất Ngạc làm Ký lục đi trước, sai Mỹ quận công Lê Quýnh làm Chinh Man
tướng quân, mang ấn Chinh Man tướng quân, Đan Khê Bá Trịnh Hựu làm phó
đề lĩnh đem quân các vệ Thần vũ, Hiệu lực, Điện tiền và quân các phủ
Trung, Đông, Tây, Nam, Bắc chia thành 6 dinh, mỗi dinh 1 vạn người, lấy 3
nghìn người chở lương thực, đi đánh Hắc La La. - 8/1509: Quân của Giản Tu Công (tức vua Lê Tương Dực) tấn công kinh thành, giết Lê Uy Mục. |
LÊ TƯƠNG DỰC (1509 - 1516
Trích:
|
- 1511 + Tháng 2, Thân Duy Nhạc và Ngô Văn Tổng dấy quân ở các huyện Yên Phú, Đông Ngàn. Gia Lâm xứ Kinh Bắc. Có một nho sinh ở Yên Phú là Chu Thực, báo cho lưu thủ Đông Kinh Thuỵ quận công Ngô Bính và Kim Nguyên bá Trịnh Bá Quát, sai quân đi đánh phá được bọn chúng, bắt sống được bọn Duy Nhạc, Văn Tổng đóng cũi giải về Kinh sư + Tháng 11, Trần Tuân nổi dậy ở Sơn Tây - 1512 + Tháng 1, sai võ tướng thống lĩnh binh tượng và Đỗ Nhạc làm tán lý quân vụ đi các vùng Sơn Tây và Hưng Hoá để đánh dẹp bọn phản nghịch Nguyễn Nghiêm. + Tháng 4, Lê Hy, Trịnh Hưng, Lê Minh Triệt làm loạn ở vùng Nghệ An. Vua sai bọn Khang quận công Trần Nghi và Đông các hiệu thư Trần Dực đi đánh không được, Lê Hy tiến quân đến Lôi Dương. Tháng 5, Trịnh Duy Sản chỉ huy quan quân phá tan quân Lê Hy. - 1515 + Tháng 1, sai Thuỵ quận công Ngô Bính và Nguyên quận công Trịnh Duy Sản làm Đô tướng, Ngự sử đài thiêm đô ngự sử Nguyễn Khiêm Bính làm Tán lý quân vụ đi đánh Phùng Chương ở vùng núi Tam Đảo. Chương thua chạy. + Tháng 2, Thiều Khê bá Ngô Thứ nổi loạn bị giết. - 10/1515 Đặng Hân và Lê Hất làm loạn ở vùng huyện Ngọc Sơn, Thanh Hoa. Ngày 27, vua sai tướng thống lãnh binh sĩ, lấy Đỗ Nhạc làm Tán lý quân vụ đi đánh dẹp. - 1516 + Tháng 1, Trần Công Ninh nổi loạn ở xứ đò Hối, huyện Yên Lãng. Ngày 23, vua đích thân đem các đại thần văn võ và đô đốc năm phủ đi theo. Quân ra cửa Bắc Thần, vua ngự ở hành tại bên sông Nhị Hà, ra lệnh cho các tướng qua sông tiến đánh, phá tan quân giặc, giết được rất nhiều. + Tháng 3, Thuần Mỹ điện giám Trần Cảo ở trang Dưỡng Chân, huyện Thuỷ Đường làm loạn. Tháng 4, Cảo đánh tới Bồ Đề. Vua đích thân đi đánh, Cảo chạy về Ngọc Sơn. + Trịnh Duy Sản giết vua, lập Lê Y lên ngôi. Trần Cảo nghe tin tiếp tục dấy binh, chiếm được Kinh thành. Vua (tức Lê Chiêu Tông) từ Tây Đô dãn quân ra Bắc, Trần Cảo thua, chạy về Lạng Nguyên. |
LÊ CHIÊU TÔNG (1516 - 1522)
Trích:
|
- 7/1517 An Hoà hầu Nguyễn Hoằng Dụ có hiềm khích với Vĩnh Hưng bá Trịnh Tuy, đóng quân chống nhau. - 1518 + Tháng 7, Nguyễn Kính, Nguyễn Áng, Nguyễn Hiêu, Cao Xuân Thì (có sách chép là bọn Nguyễn Chi, Mã Cử) cùng họp với nhau ở chùa Yên Lãng, đem quân đánh vào sát kinh thành. Vua đang đêm, chạy sang dinh Bồ Đề ở Gia Lâm để tránh. + Tháng 9, Vua ở Bảo Châu, có Trình Chí Sâm, Nguyễn Thì Ung theo hầu, sai người đi dụ Nguyễn Hoằng Dụ. Hoằng được tin, bèn dem quân Thanh Hoa ra cứu nạn. Vua bèn sai Hoằng Dụ cùng với Mạc Đăng Dung đem các đạo quân Thanh Hoa và Sơn Nam chia đường tiến đánh bọn Nguyễn Áng, Nguyễn Kính ở Sơn Tây. Hoằng Dụ thua to, quân chết rất nhiều. Hoằng Dụ chạy xuống thuyền, tự liệu không đánh được, liền bãi binh lui về, chỉ để một mình Mạc Đăng Dung ở lại cầm cự với bọn Nguyễn Áng. - 1519 + Tháng 1, vua ở hành dinh Bồ Đề. Trịnh Tuy làm cầu phao tiến quân, qua giữa sông để khiêu chiến. Vua sai đại tướng đánh phá, chặt đứt cầu phao, chém được tướng giặc Mai Dương bá. Tuy cùng với Lê Do rút về vùng Yên Lãng, Yên Lạc. Vua lại sai tướng đến đánh, bọn Tuy đang đêm kinh sợ trốn chạy. + Tháng 4, Giặc Xá ở đầu nguồn các xứ Thái Nguyên, Tuyên Quang nổi loạn, cướp bắt vợ con và của cải của dân chúng. + Tháng 7, Sai Mạc Đăng Dung thống lĩnh các quân thuỷ bộ vây Lê Do ở Từ Liêm, rồi phá đê cho nước vỡ vào quân Lê Do. Bọn Do và Nguyễn Sư chạy đến Ninh Sơn (tức Yên Sơn ngày nay), quan quân bắt được, giải về đem đi rao. - 6/1520 thổ tù xứ Thuận Hoá đuổi viên Tổng binh sứ Đoan Lương bá Phạm Văn Huấn, cướp lấy cả vợ con, của cải của Huấn. Bấy giờ, Văn Huấn đem nhiều con em đi theo, đổi đặt làm quan các vệ sở, quấy nhiễu dân địa phương, giết ngầm thổ tù các xã Võ Xá, An Truyền huyện Đan Điền là bọn Hồ Bá Quang 4 người. Vì thế, con em của Bá Quang đem hơn 4 nghìn người bản xứ đến vây bức thành trì, đuổi Văn Huấn đi. - 8/1521 vua ngự điện Quỳnh Vân, uý lạo Mạc Đăng Dung và các tướng sĩ ra vùng Kinh Bắc, Lang Nguyên lùng bắt Trần Cung. - 1522 + Tháng 4, giặc cướp nổi lên ở Kinh thành, đốt phá phố xá trong nội thành. Vua sai Đông quân công Mạc Quyết, Quảng quận công Kiều Văn Côn cùng các tướng vào hầu túc vệ. Bọn Quyết và Văn Côn tâu xin cho con em dàn đóng ở ngoài thành, Kinh kỳ mới được yên. + Bảo Xuyên hầu Lê Khắc Cương và Lương Phú hầu Lê Bá Hiếu làm loạn, nổi quân ở vùng Đông Ngàn, Gia Lâm. Mạc Đăng Dung thân hành đem các tướng đi đánh không được, Phó đề hình Tứ thành quân vụ Trâu Sơn bá Lê Thị chết trận tại trận. Sau Bá Hiếu thua, chạy trốn lên Lạng Nguyên, bị bắt giải về Kinh sư. + Tháng 7, Vua cùng thân tín chạy ra ngoài, mưu đánh Mạc Đăng Dung. Tháng 10, quân của vua thất bại, bị bắt về Thanh Hóa + Tháng 11, Định Sơn hầu Giang Văn Dụ khởi binh ở các huyện Thanh Oai, Sơn Minh, Hoài An, Chương Đức. Nhân dân các huyện Thanh Đàm, Thượng Phúc, Phú Nguyên đều hưởng ứng. Liên Hồ bá Lê Văn Phúc cáo cấp với Mạc Đăng Dung. Đăng Dung còn đang đánh dẹp vùng Kinh Bắc, sai tỳ tướng đi đánh: Kiều Văn Côn từ Phú Nguyên tiến vào Thanh Oai, Mai Xuyên hầu Lê Bá Ký từ Thành Đàm tiến vào Chương Đức, Đông Sơn hầu Mạc Quyết từ Thanh Oai tiến vào Chương Mỹ, bốn mặt đánh kẹp vào, đánh phá tan quân Dụ, đuổi dài suốt đêm đến tận chân núi mới về. |
LÊ CUNG HOÀNG (1522 - 1527)
Trích:
|
- 1524 Mạc Đăng Dung sai Mạc Quyết đem quân đi đánh Trịnh Tuy ở đầu nguồn Thanh Hoa. - 10/1525 Mạc Đăng Dung đi kinh lý các xứ, tự làm đô tướng, thống lĩnh các doanh quân thuỷ bộ cả nước đi đánh Trịnh Tuy ở đầu nguồn Thanh Hoa. |
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét